PIECE KAFLOWE- historia pieców kaflowych i ich budowy cz I

<Piece żeliwne, Piece kaflowe, Popielniki, Rury, Kafle, Kominy, Ogrzewanie powietrza, Węgiel, , Drzwiczki żeliwne do wędzarni,piecowe, Kratki żeliwne>

****************************************************************************************************************************

Piece kaflowe a także kafle ,z których były wykonywane ciszą się coraz większym zainteresowaniem,To zrozumiałe,ponieważ można je zobaczyć tylko w nielicznych domach. A nie tak dawno piece były prawie w każdej izbie mieszkalnej.Były obiektem zachwytu dla podróżującego po Szwajcarii Gethego czy dla  Marka Twaina podróżującego po Niemczech. A  i u wielu z nas  ciepłe i nostalgiczne wspomnienia z dawnych lat. W południowych krajach Europy używano w przeważającej części kominków ,natomiast w północnych -Słowian ,Niemców i w krajach skandynawskich-pieców. Piece przegrały w konfrontacji z coraz powszechnej stosowaniem centralnego ogrzewania,wprowadzanym na początku XX wieku.Pozbywano się ich chętnie pomimo ich walorów estetycznych,gdyż zajmowały dużo miejsca o wiele więcej niż kaloryfer. Zachowane w tych nielicznych domach zasługują na szczególną uwagę i ochronę.

Dość dużo czynników miało wpływ na wielkość ,kształt i ozdobność pieca.Przede wszystkim były to uwarunkowania  materialne  zamawiającego,ranga samej budowli,charakter pomieszczenia przeznaczonego do ogrzewania. Nie bez znaczenia pozostawały też umiejętności samego  wytwórcy kafli i zduna.Na zdobnictwo kafli ich relief i kolorystykę ,kształt pieca ,jego konstrukcję w znacznej mierze decydowała pani domu. Na ozdobności piece zyskały zwłaszcza po wprowadzeniu nowego typu kafli, oraz glazury. Piece  o kształcie kolistym  budowano dość rzadko,głównie w początkowym okresie oraz w XIX wieku.Częściej piece przybierały formę prostopadłościanu . Taki kształt nie był przypadkowy dawał dość dużą powierzchnię grzejną, był łatwiejszy do znormalizowania, samej budowy,poddawał się zmianom wielkości dobrze wpasowywał się do pomieszczeń, zapewniał też ścisłe dopasowanie kafli, był wreszcie odpowiedni do wygodnego zapełnienie klockami drewna.Pierwsze piece z kafli licowych miały dolną skrzynię prostopadłościenną i podstawę w kształcie wieloboku.Z końcem XVI wieku pojawiły się piece w których zarówno dolna jak i górna część dzięki zastosowaniu kafli narożnych,trójdzielnych była prostopadłościenna lecz o ściętych narożach.Wykonanie pieca jest to proces żmudny i powolny, należy zestawić i dopasować sporą ilość kafli ,ułożyć je ,zlepić  poszczególne warstwy,wypełnić komory gliną i gruzem (sama glina długo schnie,łatwo pęka i kruszy się ) a co dwie lub trzy warstwy poczekać aż glina przeschnie i zwiążę. Przed wstawieniem do pieca kafle moczy się aby zbyt szybko nie odciągały wody z zaprawy glinowej. najpierw ustawia się i poziomuje kafle narożne, a następnie przez przypiłowanie brzegów dopasowywuje się na sucho kafle środkowe.Dopiero po przymiarce ustawia się je na glinie i łączy klamrami z drutu z niej leżącymi rzędami .Aby zmniejszyć możliwość przywierania sadzy , wewnątrz pieca wylepia się gładko gliną.Dolną część pieca budowano z kafli otwartych,wypełnionych gliną ,drobnymi kamieniami lub gruzem. Kafle budujące górną część pieca w różnych okresach znacznie różniły się między sobą. początkowo górną skrzynię pieca budowano z kafli o komorach zamkniętych a więc pustych w środku. Póżniej kafle  z górnej części również miały komory otwarte ,lecz były mniejsze od kafli z części dolnej.W podstawie pieca stosowano kafle narożne dwuczęściowe, a w nadstawie kafle narożne trzyczęściowe ścięte lub z wnęką na narożu.Piece jedno skrzyniowe zbudowane były z jednakowych kafli.Po wykonaniu pieca ,kafle myto a spoiny przecierano cynobrem .lazurem lub kredą. Ocenia się że sama budowa jednego pieca trwała około dwóch, trzech  tygodni. Na piec zużywano średnio 200-300 kafli i 2-3 wozy gliny. Na przykład na piec budowany w Olkuszu w 1575 roku zakupiono 2 wozy gliny , a na piec do Zamku Królewskiego w Warszawie 1 1568 roku aż 4 wozy.Koszt pieców np wawelskich w latach od 1525 do 1550 wahał się od 1,5 do 8 grzywien za jeden piec, Dla porównania  jedna grzywna była warta 48 groszy. Do 3 groszy dziennie zarabiał czeladnik a do 6 groszy majster ciesielski.W 1610 roku wartość [pieca dochodziła do 1/8 wartości drewnianego budynku mieszkalnego.oprócz zapłaty za kafle i usługę zduńską, należało dokupić nóżki,blachę ,drzwiczki ,drut,żelazo na ruszt,glinę ,piasek a także mieć wybudowany już komin .Wobec takich kosztów obecności pieców można było się spodziewać po dworach,pałacach zamkach czy plebaniach, a także u bogatych mieszczan ,karczmarzy  itp.Początkowo  w starych budynkach nie było wystarczającej ilości kominów.W tej sytuacji dobudowywani kominy zewnętrzne przy ścianach.Gdy zastosowanie urządzeń grzewczych upowszechniło się zaczęto w nowych budynkach budować kominy wewnątrz. Kominy lokalizowano wówczas w wewnętrznych ścianach działowych. Taki komin często wielokanałowy mógł obsłużyć kilka pomieszczeń a przy tym powierzchnią ogrzewać wnętrze mieszkania a nie zewnętrzne ściany domu.Piec z kominem łączono przy pomocy drewnianych koryt wylepionych gliną,kamionkowych rur aż w końcu zostosowano rury żeliwne.Były lżejsze ,trwalsze miały cieńsze ścianki i były łatwiejsze w montażu.  Piece saskie -z Miśni często były wykonane ozdobnie ze wszystkich stron i stały w pewnym oddaleniu od  ściany,Z tego powodu potrzebne były tzw trąby czyli rury żelazne łączące je z kominem.Pod tym względem wykazywały podobieństwo do piecyków żelaznych.Postawienie kominka było zdecydowanie tańsze i prostsze niż postawienie pieca .Za używanie gliny pochodzącej z pańskich gruntów ,cech musiał dostarczać na zamek 2 garnki tygodniowo. Te powinności obowiązywały w czasach gdy właścicielami zamku strzeleckiego byli hrabiowie Redernowie -lata 1562-1598 oraz 1598-1637. Garncarze z Glińska musieli oddawać na potrzeby zamku w Żółkwi kopę kafli białych lub pół kopy kafli zielonych, lub też zamiast kafli 2 złote. Raz postawiony piec służył nawet 200-300 lat,przykład piec w pałacu w Karkajmach -postawiony w 1737 a dopoiero w 1976 trafił do muzeum w Fromborku, Przez ten okres cały czas był używany !!!

****   c d n ***

_12==l_371x600

----------9998_398x600




Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *