PIEC RAZEM Z KOMINEM OSZCZĘDZAJĄCYM PALIWA KRAKÓW 1804 ROK cz I

Żródło :Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa
Piec razem z kominem oszczędzający paliwa    KRAKÓW   1804 roku  część I

Do   Czytelnika

Gdy miia wiosna i lato jesień zimę przypomina ,Któż się nie zgodzi na to – Że trzeba będzie komina-Kiedy zimny deszcz pomoczy , Albo szarga śnieżna spadnie; Każdy się do ognia tłoczy, Jakże to z kominem składnie ! Niech się mruz ,jak chce wyslili ,Niech wiatr świszcze ,niech śnieg wali; Zażyć można dobrey chwili ,Gdy się w chatce ogień pali.Lecz gdy zima ,czas jest długi,Uprzykrzają się wilgoci,Chcąc mieć z komina usługi, Niech się myśl na komin zwróci. By był dobrze postawiony, Bo dał ciepło a nie kurzył. By nie był zawsze lepiony, By się wśród zimy niezburzył. Myślmy także o paliwie,Trzeba go za lata składać,komin dogodny prawdziwie,kiedy jest nań co przykładać.

PIEC  RAZEM Z KOMINEM :

Mówiąc o piecu oszczędzającym paliwa nie zawadzi początek i własności jego okazać ,nie należy  zaś rozszerzać się nad udowodnieniem doświadczoney prawdy, że zawsze w stosunku przybywającej ludności pomniejszają się lasy. Gdzie jakikolwiek przypadek niszczy zaludnienie tam natura spustoszałe okolice niegdyś ręką pracowitego rolnika uprawiane,okrywa zaroślami tak właśnie jakby niedostatek rozumnego mieszkańca rozplemieniem leśnego zwierza nadgradzać chciała. Co są lasy dla powiększenia liczby zwierząt to jest łaskawość rządu dla  ludzi. Pod rozłożystemi jego gałęziami schrania się przed zniszczeniem obfitość, pod niemi zakłada sobie pewną zasadę -bezpieczeństwo . Człowiek któremu niezbywa na zasobach utrzymanie jego jestestwa ,który nie będąc znikąd co do swoiej osoby zagrożonym ,równie jest pewien własności ,pracą przemysłem lub spadkiem nabytej szuka wypocznienia na łonie rozkoszy.Aż  znowu na owych zwaliskach zmiennością czasów porobionych na miejscach pożogami wojen spustoszałych,pokazuje się liczna osada ludzi.A tak  z początku dla dobycia niw zarosłych wytępiają się lasy  dalej codzienna potrzeba użycia drzewa do gotowania pokarmów a pod czas wilgoci i zimna  ogrzania się pomnaża powszechny paliwa niedostatek.Cóż dopiero mówić o gorzelniach ,browarach ,cegielniach i innych podobnych ogniskach ,których rozmaitość rękodzieł potrzebuje. Dla zapobieżenia wzrastającemy niedostatkowi drzewa  ,praca i doświadczenia wynalazły węgle kamienne, zimię  palne pod nazwiskiem Torfu; zastanowienie szukało sposobów jakby można ogólnie mniejszą ilością paliwa ogrzewać też same mieszkania,które pierwej niezmierną ilość zabierały.gdy ludzie wiodąc pasterskie życie lu trudniąc się łowami nie mieli jeszcze domów ,grzali się pod otwartem Niebem uważali oni w ten czas przy stosach palącego się drzewa że dym podnosząc się do góry zostawia im do ogrzania płomień i żar rozpalonych węgli.Ten sposób palenia przeniósł się do domów ;porobiono z kamieni lub ulepiono ogniska ,dym lubo dla oczu i ochędostwa  mieszkania  nie przyjemny ,ogrzewał chaty a po przestaniu palenia i wypuszczeniu dymu tak rozgrzane ściany jak i rozpalone bądż kamienne  ogniska ,bądż nalepy  utrzymywały ciepło.Dosyć jeszcze powszechny ten sposób ocieplania; oczy pospólstwa przyzwyczajały się do dymu słyszeć nawet można utrzymujących że dym w mieszkaniach pospolitego ludu jest bardzo pożądaną ochroną przeciw chorobom. Cożkolwiek bądż możniejsi nie chcieli przestać na dymnych izbach ,powystawiano piece i kominy,a daley postrzeżono że na  wierzchu kominów rozgrzewają się mury zaczęto żądać  żeby ciepło ginące  w czeluściach zgromadzić do samych pieców. Doznały piece zmian na podobieństwo kapelusza w różnych kształtach  z różnych materiałów stawiano je.Były wysokie i niskie ogromne i płaskie  mattalowe i kamienne ,ceglane i kaflowe aż na koniec przyszło na myśl żeby zostawiwszy zewnętrzną postać  upodobaniu każdego dać wewnątrz dłuższy obchód dymu po piecu a oprócz tego zamiast rozgrzewania na próżno czeluści ocieplić raczej zimne powietrze mieszkania.A że kominy w których się mieszkania pali lubo czyszczą powietrze w izbie ,przecież albo ją nadto oziębiają albo przy ustawicznym przykładaniu wiele paliwa niszczą chciano połączyć przyjemność komina z  wygodą pieca , a przy tym zachować w paleniu oszczędność. Już od dawna podobny sposób ogrzewania mieszkań znany był nie tylko w sąsiedzkich ale i tutejszych krajach , nierozchodził się jednak jak żółwim krokiem. (a ) Bogaty nie trwał o te nowość mówił niewyniszczą się jeszcze lasy za mojej pamięci palący człowiek z sieni,osobliwie na wsiach lubo dzień i noc pod czas mrozów do pieca przykładać musiał grzał sobie za to twarz i ręce choć plecy umrażał, nieustawał  więc sposób palenia z ogromnych czeluściach na prawidłach przyjętego zwyczaju zasadzony. Zatykano piece mokremi drwami,a lubo smutne przykłady przez zapalenie  drzewa w czeluściach całe domy nieraz obróciły w perzynę , stawianie jednak pieców dym krążący mający zostało tylko radzonym, budowano znowu po staremu. Ależ nareszcie odmieniły się czasy gospodarna  oszczędność zaczyna mieć swoje zalety , nie ma jednak wszędzie blisko rzemieślników  odpowiadających chęciom i zamiarom właściciela lub też niedoskonałość  ich pozbawia czyniącego nakłady skutków jakich z dobrego postawienia spodziewać się należało by . Dziełka  tego przeto zamiarem jest aby tego rodzaju i nauczyć Mularza jak się powinien sprawić aby właściciela nie zawiódł.Nie ma ta Książeczka zalety, żeby nowość jaką lub świeży płód ,wyobrażenia myśli albo wpis z Książek innych ,które  się pospolicie powtarzają .Powszechności wystawiła przynosi owszem rzecz już znacznie rozszerzoną i nie jednego roku doświadczeniem wspartą. Piec takowego rodzaju dla rozróżnienia od innych nazwany tu jest piecem dymokrążącym jeżli nazwanie to właściwem zdawać się  będzie da przynajmniej pochóp innym do mianowania go stosowniej.Między własnościami dymnokrążącego pieca są najprzód że utrzymuje  dobre powietrze w mieszkaniu i wyciąga równie wilgoć i zaduch na podobieństwo komina,powtóre oszczędza paliwa nierównie mniej go potrzebuje jak piece zwyczajne potrzecie służy w przypadku do pomniejszego gotowania ,pieczenia,przygrzewania ; poczwarte może być  miarkowanym  względem dania mu stopnia gorącości ;popiąte  obejdzie się bez osobnego palacza  gdy i ten komu by się na mrozie z sieni palić chciało lub nieprzystało może w nim wygodnie z izby palić i nie wychodząc  do sieni zamknąć go,poszóste przecina złodziejowi łatwość dostania się do izby  przez piec  gdy ma  wychod do komina  szczupły . blacha zwarty i w śródku ceglane ściany,posiódme w stawianiu nowych domów przyczynia miejsca na lepsze użytki mieszkania,oszczędzając sionek, kurytarzyków,gdy albowiem komin tylko w ten czas otworzyć trzeba gdy się wyciera,a nie do ustawicznego chodzenia i palenia w nim, może ten być wszędzie w ścianie dany porządnymi drzwiami i doskonale zamknięty,a tylko w potrzebie otworzony. Ale przystąpmy już do bliższego opisania pieca dymokrążnego.

(a)  W  Xsiążce  której tytuł o Litewskich i Polskich prawach przez Tadeusza Czackiego w Warszawie 1800 r wydany w tomie I na karcie 75 w przypisku 1164 czytać można odwołanie się do Xsiąg metryki koronnej Z,O, że w roku 1551  wprowadzone były kotliny w browarach piwnych oszczędzając 1./3 drzewa. Za panowania Stanisława Augusta wyszła w Warszawie książka o budownictwie wiejskim przez X. Piotra Świtkowskiego w niej są radzone piece dla włościanów oszczędzające paliwa przez rozprowadzenie dymu po piecu.

 




 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 


 

 

8x

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1x




Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *