KAFLARSTWO POLSKIE 1915 rok cz V

Po rozsnuciu tych ogólnych uwag wstępnych poświęcimy kilka słów dla ocenienie rysunków załączonych ,abyśmy snadniej ocenić mogli ich wartość rzeczywistą. Przede wszystkim zwracają oko nasze okazy te, które jako najstarsze zamieściliśmy pod rys. 1.2.3.Są to przykłady bardzo znamienne,upewniające nas że kafle herbowe były nie tylko wprowadzone ,lecz i rozpowszechnione w w. XIV. lew o nagach z pazurami w koronie na głowie i z kółkiem pod paszczęką jak to wyobraża rysunek p.K. Rayskiego, ma być pewnie herbem,którego dziś trudno odgadnąć z dobitnością-lecz pod względem  zarysu linji i kształtu zabytek stanowi przykład o ile wyobrażnia  nieokiełzana oddawała się polotom ledwie uchwytnym.Kafel drugi to potwór istotny  czteronogi  a przedtem uskrzydlony  z łapą jedną przedsię podniesioną. I to niezawodnie  przypomnienie  herbu jakiegoś jak również do herbu odnieść trzeba rys. 3. na którym widzimy zwierzę w kółko zwinięte  z nogami kopytkowemi przyczem pyskiem chwyta swoją nogę tylną , prawą i karze lub liże.Kafla ta  ostatnia powleczona szkliwem zielonym stanowi uzupełnienie obrazu ,dla przedstawienia nam wielkiego bogactwa płaskorzeżby,opartej z jednej strony na tworach wyobrażenia bajecznego , z drugiej strony związanej z herbami bardzo starożytnymi.Trzy te  kafle pochodzą z budowli Lublina ,prawie najstarszego są przeto wskazówką jak w Lublinie w wieku XIV i nawet w wieku XIII kaflarstwo silnie było wykształcone w wydoskonalone. Rys. 4 wyobraża nam wzór ściśle tzw geometryczny wzór który wychodzi z krzyża równoramiennego,zaznaczonego dwiema liniami pionowemi i dwiema liniami poziomemi.Jest to tak zwana rozdoba, określenie doskonale malujące to co my nauczyliśmy się koniecznie z cudza nazywać ornamentacyą. Rozdoba składa się prócz tego z linji skośnych ,przechodzących w przekątne kwadratów czterech narożnych. Rysunek przechodzi  z wzoru linijnego  do linji giętych w tak zwane  esownice , które już bardzo wcześnie występują na dziełach sztuki polskiej.pomysł ten może sięgać końca wieku XIV lub XV.W pomysłach kafli następnych uderzają nas obrazy do herbów należące jak np. głowa psia, ukoronowana -przyczem  zwierzę łapę podnosi pod  drzewem ( rys.6 i 7 ) – orzeł na szkliwie zielonym pięknie oddany-kafel z Babina z wieku XVI. Należy tu pas wyobrażający jelenia ,którego gonią dwa psy i myśliwy;kafel o szkliwie ciemno-zielonym,z budowli lubelskiej ( rys.9) Niezmiernie ciekawym okazem jest szczątek pochodzący z Babina z wieku XVI przedstawiony na rys.10.Ryby wyobrażone powleczone są szkliwem wielobarwnym.Ogony ich splecione przyczem łeb ryby po stronie prawej pomarańczowo – żółty łuska stalowo – niebieska kwiat u góry złotawy liście blado -szmaragdowe a tło całe szafirowe.Mamy tu przykład jak jeszcze w wieku XVI tkwiło w sztuce  zdobniczej zamiłowanie silne do kolorów żywych jakie stosowne były w ten sam sposób do upiększania szczegółów architektonicznych w Polsce np szczytów nadwiślańskich, lub ścian czołowych, Zygmuntowskich.zajmować nas mogą dwie kafle wyobrażające orły polskie om skrzydłach podniesionych nieco.Orła również przedstawia kafla we wieńcu na tarczy obramowanej znamiennie zawojami slimakowymi czyli esownicami. Linie esownic są wybitnie właściwie całej sztuce polskiej.Mamy jeszcze jednego orła na ułamku znalezionym na Białce w okolicy Milejowa. Snać orzeł jako znak herbowy ziemi lub rzeczypospolitej bardzo był umiłowanym. W dalszym ciągu zajmują naste okruchy  jakie pochodzą z Babina a znamionują wzór liściasty i kwiatowy na szkliwie: niebieskiem, jasno zielonem i czarnem.Szczątki z Białki z okolicy Milejowa wyróżniają się przewagą rysunku linijnego.Ułamki zaś pochodzące z samego Lublina wpadają znowu na rozdobę roślinną,, chociaż i tu przypomina się układ linijny.Między kaflami Lubelskimi uderzają oczy nasze dwa kawałki ,jeden o dwóch półkolach ,stanowiących pierwiastek znany i właściwie sztuce polskiej jako dwunałęcze-drugi o znaku sercowym zktórego strzelają pędy w prawo i w lewo ,zatem znowu dwudzielnie ( rys. 11 i 12 ) Co do serca tej rozdoby,nadmienić musimy ważność znaku,występującego u nas powszechnie w całej sztuce ludowej.Serce jako wyobrażenie ludzkości i gościnności musiało być czczone dla bożka Radogościa,skąd weszło do ciesiołki a sztuce zakopiańskiej-do okiennic polskich itd.Nawet na kaflach serce to znalazło umieszczenie ! Sposób piękny i miły dla usymbolizowania cnót wyrastających jak kwiaty z serca zamiast z doniczki !Kafel z Babina o łusce jest w związku z układem karpiówki polskiej przy dachówce i przy zbroi polskiej ( rys.13 ) Kafle z głowami ukoronowanemi odnoszą się pewnie do królów lub książat ( rys . 14 i 15 ) Jeszcze jeden kafel z koroną cierniową i znakami I.H.S.  ( rys 16 )  daje nam przykład stosowania wyrobów owych nawet do sztuki kościelnej. Na końcu wspomnimy jeszcze o kaflach tych które są zamieszczone  pod rys 17 i pod rys 18. Nie są to kafle piecowe jak je nazwał Gloger w Encyklopedyi Staropolskiej ( tom II na str 393 i 394 ) lecz stanowią one okazy niesłychane ciekawe dla garnków umieszczanych po ścianach sal wielkich ,hal rozległych lub kościołów i kaplic zamkowych dla chwytania głosu i potęgowania pogłosu. Są to tak zwane głośniki  u nas niegdyś bardzo często używane  z wielkim znawstwem wartości głosu dla wnętrza architektonicznego . Okazuje się jak przecie umiejętność wielka łączyła się ze sztuką budownictwa.O głośnikach owych  umieścił Marian Sokołowski ciekawe wyniki badań  swoich  w Sprawozdaniach Kom. d. b. historyi  Sztuki w Polsce ( tom VI str CXIX do str CXVII ) W pracy tej mamy zapodane rysunki odnoszące się do głośników katedry Włocławskiej z wieku XIV a może i wcześniejszych o wiele.

**************************************************************************************************************************************************************************************

Kończąc na tem uwagi tu pobieżnie schwycone dla skierowania baczności naszej na wartość ułomków kaflowych sztuki naszej,wyrażamy nadzieję że przy staraniu ogółu polskiego obraz przemysłu tzw, kaflarstwa polskiego osiągnie z czasem doskonałość godną tej gałęzi twórczej która w Polsce była niegdyś gorąco umiłowaną i z artyzmem podtrzymywana.

LWÓW  grudzień 1917.

0021_0001_408x6000022_0001_407x6000023_0001_409x6000024_0001_409x6000025_0001_409x6000026_0001_403x6000027_0001_407x6000028_0001_406x6000029_0001_407x6000032_0001_405x6000033_0001_408x6000039_0001_407x6000041_0001_410x600

 

 

 

 

 

0005_696x1050




2 thoughts on “KAFLARSTWO POLSKIE 1915 rok cz V

  1. Attractive section of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts. Anyway I will be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently quickly.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *