ELBLĄSKIE RZEMIOSŁO ARTYSTYCZNE -MUZEUM W ELBLĄGU Maria Kwiatkowska

CERAMIKA – KAFLE -KAFLARSTWO

Potrzeba ogrzewania pomieszczeń mieszkalnych w chłodnym,północnym klimacie spowodowała,że od początków istnienia miasta zostały stworzone doskonałe warunki rozwoju produkcji kaflarskiej,a wysokie wymagania stawiane rzemieślnikom przez organizacje cechowe przyczyniły się do tego iż w póżniejszym okresie kafle stały się wytworami rzemiosła artystycznego. W średniowieczu elementami konstrukcyjnymi ściany pieca były kafle garnkowe i miskowe ,toczone na kole garncarskim.Kafle garnkowe miały okrągły kształt ,jedynie zewnętrzna strona dna była płaska.Kafle miskowe różnią się tym  od garnkowych ze po wytoczeniu, zgniatano ich krawędzie,nadając im przez to kształt prostokątny.Niekiedy stosowano skromną dekorację w postaci wycisniętych na wewnętrznej stronie dna prostych elementów np. rozet.Obok tych najprostszych znane również były w średniowieczu nieco wzbogacone formy kafli -kratowe i miskowo-wnękowe. Po wysuszeniu kafle glazurowano, powlekając płynnym jednobarwnym  szkliwem, które tworzyło cienką błyszczącą powłokę nadając im ładniejszy wygląd.Ponad to glazura polepszała właściwości techniczne kafli-uszczelniała gliniany porowaty czerep , nie przepuszczała  gazów płynów i tłuszczów.Do powlekania kafli używano przeważnie szkliwa w postaci zawiesiny wodnej tlenków metali. W XVi wieku pojawia się inny typ kafli, ze względu na sposób ich kształtowania zwanych składanymi. Lico kafla wykonano modelując ręcznie lub przy pomocy formy -negatywu rzeżbionego w drewnie .ukształtowanego z gliny lub czasami z miękkiego kamienia.Tułów kafla formowano w ramkach drewnianych i glinianych.Po wysuszeniu i wypaleniu osobno tych elementów ,kiedy nie mogły już ulec rozpadnięciu miejsca łączeń nadrapywano i zwilżano aby uzyskać  szorstkie powierzchnie .Następnie łączono je przy pomocy miękkiej gliny lub szlamu gliniastego.Po całkowitym zesztywnieniu kafla dokonywano czynności wykończeniowych -wygładzano powierzchnie ,prostowano i fazowano krawędzie. W przypadku kafli licowych powlekano glazurą wyłącznie lico,używając głównie szkliwa ołowiowo-cynowego,stanowiącego korzystne podłoże dla dekoracji malarskiej.Dekorację malarską wykonywano na kaflach techniką  naszkliwną i do tego celu używano barwników dla niej odpowiednich ,związków niektórych metali. W związku z tym gama nie była zbyt urozmaicona.Barwniki błękitne uzyskiwano ze związków kobaltu,fioletowe z manganu ,zielone były tlenkami miedzi,szarości dawały związki niklu ,kolory żółte uzyskiwano ze związków żelaza,tytanu i antymonu.Sproszkowane barwniki przed użyciem mieszano z również drobno zmielonym topnikiem,którym bywała najczęściej stłuczka szklana powodująca dobre wiązanie się farby z glazurą w czasie wypalania.Barwnik i topnik mieszano z kolei z materiałem zarobowym w postaci gliceryny ,kleju zagęszczanego oleju itp.Tak przygotowaną farbą wykonywano dekorację malarską unikając mieszania ze sobą poszczególnych barwników  na palecie ponieważ mogły by wówczas zachodzić niepożądane reakcje.Aby uzyskać dodatkowy odcień  barwy,barwniki nakładano na siebie osobno. Chłonne szkliwo powlekające lico kafla wymagało dużej wprawy w malowaniu -szybkich i silnych pociągnięć pędzla.ostatnim etapem produkcji kafli było wypalanie.Odbywało się ono stopniowo przy dużym dostępie powietrza do pieca. W kolekcji kafli Muzeum w Elblągu zespoły kafli średniowiecznych i licowych z XVII wieku,zdobionych przeważnie dekoracją półplastyczną nie są zbyt liczne i dlatego nie stanowią reprezentatywnych przykładów dla tych rodzajów kaflarstwa.Na uwagę natomiast zasługują zachowane w dużej ilości malowane kafle XVII- wieczne , a znane z dawnej dokumentacji fotograficznej przykłady pieców i kafli pozwalają wyodrębnić cechy charakterystyczne kaflarstwa elbląskiego spośród kafli wytwarzanych w innych miastach Pomorza.Piece ustawiano bardzo blisko ściany,a otwór  do opalania z drzwiczkami żeliwnymi znajdował się po drugiej stronie ściany- w sieni pomieszczeniu gospodarczym. W ten sposób unikano zanieczyszczenia pomieszczenia reprezentacyjnego , w którym stał piec podczas wygarniania popiołu i palenia. Umieszczenie ciężkich drzwiczek żeliwnych poza bryłą  pieca,pozwalało zachować w pełni jej walory estetyczne. Prostokątne lica kafli, z których złożony był  piec dawały wielkie możliwości  dla wykazania inwencji twórczej i umiejętności technicznych zdunów. Tworzyły one niejednokrotnie duże cykle przedstawieniowe o różnorodnej tematyce. każdy kafel stanowił odrębny element dekoracyjny. W kaflach elbląskich charakterystyczne jest umieszczanie kompozycji malarskich w ozdobnych obramowaniach w formie kartuszy.Kafle wytwarzane w innych ośrodkach miały często kartusze półplastyczne.Kartusze przeważnie ukształtowane są  z motywów geometrycznych-wypukłych i wklęsłych łuków z uskokami oraz prostych odcinków.Wzbogacano je przez łączenie z rogami obfitości,których zawartość -owoce i kwiaty -wypełnia jeden narożnik kafla. Wcześniejsze kafle mają częściej proste obramowania ,biegnące blisko krawędzi ,urozmaicone jedynie wachlarzykami umieszczonymi w narożach. Znane są również obramowania złożone z samych motywów rocaille i grzywaczy morskich. Niektóre kafle mają kartusze w kształcie uszaków,uformowanych z motywów roślinnych i wolut.Płaszczyzny narożnikowe kafli znajdujące się poza kartuszami przeważnie wypełniają motywy roślinne- stylizowane liście akantu. W pierwszej połowie XVIII wieku do wykonywania dekoracji malarskiej była używana kobaltowa barwa błękitna,natomiast około połowy stulecia pojawiają się różne odcienie fioletu manganowego-od zupełnie jasnych do brunatnych.Malowidła wypełniające kartusze są bardzo różnorodne. Bywają to pojedyncze postacie ludzkie,ptaki i zwierzęta na tle szkicowo zaznaczonego pejzażu.Popularne są również sceny z Nowego i Starego Testamentu i nieco fantastyczna architektura na tle pejzażu. Po połowie stulecia kartusze najczęściej wypełniają sceny z postaciami w strojach dworskich,wytwornie upozowanymi na tle pejzaży parkowych ,obelisków i architektury dworskiej,postacie męskie i kobiece w scenach myśliwskich oraz amorki i alegorie. Przy wykonywaniu tego typu dekoracji garncarze często korzystali z będących w obiegu wzorników graficznych.Duża ilość kafli prezentuje jednakże własne pomysły rzemieślników ,zaczerpnięte z najbliższego otoczenia. Są to pasterze pilnujący trzody,postacie kobiece i męskie w ubiorach wieśniaków przy wykonywaniu rozmaitych prac,a nawet prości ludzie podczas odpoczynku.Wszystko to przedstawiono zwykle też na tle pejzażu. po roku 1770 została wzbogacona gama barwna przez zastosowanie przeżroczystej ,rozlewającej się zieleni miedziowej oraz żółci i szarości.Podobnie jak w innych krajach Europy  tak i w kaflarstwie elbląskim stają się modne motywy kwiatowe,wzorowane na rodzimej roślinności.Powstają całe zespoły kafli zdobionych bogatymi wiązankami z gożdzików,dzwonków,peoni itp. Znikają obramowania,narożniki kafli zdobi wić roślinna z kwiatami. Nieco inną dekorację miały kafle gzymsowe. Malowano na nich pojedynczo lub w grupach zwierzęta,kwiaty,girlandy itp.Od początku XIX wieku stały się modne piece cylindryczne o klasycującej formie . Zachowane również w Elblągu były zbudowane z wypukłych kafli,których dekorację stanowią półplastyczne motywy roślinne .Wieńczyła je kopuła pokryta liśćmi akantu  zwieńczona  wazą z kwiatonem.Charakterystyczna była dla nich kremowa glazura i złocenia. produkcja tego rodzaju kafli była już jednak bardziej zmechanizowana, nie stanowi ona  przykładu kunsztu  rzemieślniczego.

p0026=4_1227x800p0026=5_1037x800p0028=1_825x800p0029=2_1280x751p0029=3_533x800p0027=7_380x800

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 




17 thoughts on “ELBLĄSKIE RZEMIOSŁO ARTYSTYCZNE -MUZEUM W ELBLĄGU Maria Kwiatkowska

  1. Very good blog! Do you have any tips for aspiring writers? I’m planning to start my own site soon but I’m a little lost on everything. Would you advise starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many choices out there that I’m completely overwhelmed .. Any recommendations? Kudos!

  2. I am really impressed with your writing skills and also with the layout on your weblog.
    Is this a paid theme or did you customize it yourself?
    Either way keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a great blog like this one nowadays.

  3. Hello there! Quick question that’s entirely off topic. Do you know how to make
    your site mobile friendly? My web site looks weird when viewing from my iphone.
    I’m trying to find a theme or plugin that might be able to
    correct this problem. If you have any recommendations, please
    share. Thank you!

  4. I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Carry on the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my web site :).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *